شفقنا- فهیمه ابراهیمی: تاریخ اسلام فراز و فرودهای بسیاری داشته اما واقعه عاشورا اَبَر رخدادی است که بعد از قرن ها همچنان در تاریخ جاریست. چرا این واقعه در تاریخ ماندگار شد؟ حجت الاسلام والمسلمین علی اکبری، عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین(ع) جامعیت را یکی از دلایل پایداری حادثه عاشورا می داند و می گوید: جامعیت این حادثه به گونه ایست که همه ابعاد زندگی بشر را در حوزه های گوناگون نشان می دهد. جامعیت الگوی عاشورا و خصوصا به دلیل برخورداری این حادثه از جنبه های عاطفی، تربیتی، اخلاقی و سیاسی، کمتر آموزه اخلاقی یا سیاسی است که مصادیقی از آن را در عاشورا نداشته باشیم.

عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین(ع) در خصوص آزادگی از دیدگاه امام حسین(ع) گفت: یکی از مسایل اساسی این بود که دین پیامبر(ص) که مبتنی بر فطرت انسان بود دچار انحراف شد. امام حسین (ع) برای اینکه دین را به همان جایگاه اصلی خود بازگرداند به بعضی از آموزه های پیشین و برون دینی که مورد قبول و اقبال همگان است از جمله حریت و آزادی تکیه می کنند.

متن گفت و گوی شفقنا با حجت الاسلام والمسلمین حسن علی اکبری را بخوانید:

* واقعه عاشورا ابر رخدادی است که در طول تاریخ ادامه یافته است. اگر از بعد اخلاقی بخواهیم این رخداد را تحلیل کنیم، چه برداشت های می توان از آن داشت؟

داستان عاشورا، حکمت ها، درس ها و همچنین پیام های بسیار متنوع و فراوانی دارد. شاید اغراق نباشد اگر بگوییم مثل خود قرآن که صدها سال است که در حال تفسیر شدن است و هنوز تفسیر و پیام هایی که از آن استفاده کرده و می کنیم، پایان ندارد، یک گنج پایان ناپذیر انسان سازی در همه ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و تربیتی و حتی نظامی و دفاعی است. ما از حادثه عاشورا پیوسته درس می گیریم که الهام بخش بشریت نه فقط مسلمانان و شیعیان بلکه غیر از شیعیان و مسلمانان هم است که از جمله درس ها و پیامدهای آن مسایل تربیتی و اخلاقی است که خود شهادت حضرت اباعبدالله این نقش بسیار مهم را برای همه ما داشته و دارد و علاوه بر مسایل تربیتی کلان آموزه های اخلاقی که در لابه لای این حادثه عظیم به نسل های بعد از جمله ما منتقل شده فراوان است. در یک جمله بگویم که نداریم آموزه اخلاقی را که در حادثه عاشورا ردپایی از آن وجود نداشته باشد. علتش هم مشخص است این حادثه بسیار وسیع و گسترده بود، عمق زیادی داشت و یک نمونه تمام عیار و کاملی از نمایش عظیم و بی بدیل شفاف کردن همه ارزش های خوب و بد در دوسو است. هر کسی می تواند در این حادثه نقش و جایگاه و شخصیت خودش را در بین کسانی که این حادثه را آفریده اند پیدا کند. این حادثه هم مرد دارد و هم زن، پیر و جوان و کودک تازه به دنیا آمده هم دارد، خوب و بد دارد، ایثارگرترین افراد و همچنین طمع کارترین افراد را هم دارد خیرکارترین انسان ها در این حادثه هستند زشت کارترین انسان ها و خیانت کارترین انسان ها هم هستند. شما در این حادثه نمایشگاهی عظیم را می بینید که هر کسی در دنیا در هر جایگاهی که قرار گرفته می تواند خودش را در این حادثه جایابی کند. در واقع این حادثه محل ظهور و بروز همه ارزش های حقیقی و پوشالی است از طرفی در اردوگاه امام همه ارزش های حقیقی را شاهد هستیم از سوی دیگر در نقطه مقابل همه ارزش های دروغین، دنیاطلبی، بی رحمی و بی عاطفگی را شاهد هستیم. به دلیل جامعیت این حادثه، جامعیت الگوی عاشورا و خصوصا به دلیل برخورداری این حادثه از جنبه های عاطفی، تربیتی، اخلاقی و سیاسی کمتر آموزه اخلاقی یا سیاسی است که نتوانیم در عاشورا مصادیقی از آن را نداشته باشیم. بحث نفوذ مطرح است، بحث دنیاطلبی، اشرافی گری و بحث بصیرت، تجلی شهادت، ایثار و فداکاری همه را می توان در حادثه عاشورا دید. و عاشورا به همین دلیل است که جاودانه شده است. عاشورا به قول شما ابر رخداد است چون یک رخدادی است که واقعا مافوق رخدادهای متعارف و معمولی است. ما جنگ و جدال و کشت و کشتار زیاد داشته و داریم اما یک رویارویی که به این زیبایی توسط امام حسین(ع)مدیریت و ماندگار شود که همه خوبی ها و بدی ها را به منصه ظهور برساند و آشکار کند، نداشتیم و این عاشوراست که چنین نقشی دارد.

*من جواب خودم را نگرفتم. ما نمونه این حوادث را در تاریخ خودمان بسیار داشتیم اما شاید حادثه عاشورا نسبت به دیگر حوادث تاریخی جاودانه تر بوده بنابراین باید یک تفاوتی وجود داشته باشد؟

علی اکبری: همین طور است که گفتید. یکی از دلایل آن، عظمت این حادثه است و از این حادثه در روایات و تعابیر زیارت عاشورا به عنوان بزرگترین و عظیم ترین حادثه حتی حادثه ای که در آسمان ها هم نظیرش را نداریم تعبیر شده است. عامل دوم آن مسأله جامعیت آن است جامعیت این حادثه به گونه ای است که همه ابعاد زندگی بشر را در حوزه های گوناگون نشان می دهد. عامل سوم استمرار این حادثه، حرکت اسلام بود در واقع کاری که پیامبر شروع کرده بودند و ناتمام مانده بود. یعنی انقلاب اسلامی پیامبر(ص)، انقلاب عظیم اسلامی که پیامبر(ص) راه انداخته بودند. این انقلاب دچار مشکل شده و بی سرانجام مانده بود و در واقع اهداف عالی را به دست نیاورده بود اما در این حادثه آن اهداف تأمین شد. در واقع انقلاب اسلامی پیامبر(ص) با این حادثه بیمه، تضمین و ماندگار شد. ابعاد مهمی از انقلاب اسلامی پیامبر که ظاهر نشده و فرصت بروز پیدا نکرده بود پدیدار شد. این حادثه به همه جهان بشریت بازمی گشت نه فقط به یک منطقه. امام حسین (ع) به دنبال امر به معروف، احیای دین خدا و اعلان معالم الهی بود. این حادثه از یک جامعیت و کمال ویژه ای برخوردار بود مثلا فقط یک انقلاب و یک رویکرد بیرونی صرف نداشت. تحول درونی هم در این حادثه بود و افراد به طور مبنایی در درونشان دچار بیداری و تحول شده بودند. این حادثه اینقدر جامعیت دارد که شما می توانید رهیافت های گوناگون اجتماعی، سیاسی، تاریخی، قومی و عرفانی را در آن ببینید.

* اشاره ای داشتید به اهداف امام حسین(ع) برای قیام عاشورا. می توانید بیشتر توضیح دهید که کلا اهداف امام حسین(ع) چه بود؟ برداشت های متفاوتی از اهداف امام حسین(ع) مطرح می شود و عده ای شاید فقط به تشکیل حکومت توسط امام اشاره می کنند، آیا این برداشت درستی است؟

علی اکبری: اهداف امام حسین(ع) تک بعدی نبود. امام (ع) به دنبال اهداف زیادی بودند البته اهدافی که چون صد آید نود هم پیش ماست. امام به دنبال بازگرداندن جاهلیتی بود که دوباره بازگشته بود. قرآن، تعبیر به جاهلیت اولی و جاهلیت مجدد می کند. تعبیر قرآن این است که قبل از پیامبر (ص) یک دوره جاهلیتی وجود داشته است و بعد از پیامبر هم یک جاهلیت جدیدی شکل می گیرد حتی قرآن هشدار می دهد که مراقب باشید به جاهلیت جدید بازنگردید. کاری که امام کردند این بود که ریل عوض شده جامعه را به همان وضعیت قبلی بازگرداندند یعنی جامعه که به دلیل عمل غلط امت و به دلیل حاکمیت بنی امیه به وضعیت قبل از اسلام و تمام ارزش های دوره جاهلیت مثل قومیت، سلطه، ظلم، نالایقی، فجور، شراب خواری بازگشته بود و امام حسین (ع) این ریل برگشته را دوباره به همان رویه قبلی بازگرداند. امام می فرماید «حکم والجاهلیه یبقون» آیا اینها به دنبال حکم جاهلیت هستند در حالی که «احْسَنُ مِنَ اللّهِ حُکْمًا لِّقَوْمٍ یُوقِنُونَ»، این راه، حکم، طرح و برنامه پروردگار برای مسلمانان از همه برتر و زیباتر بود لذا از این جهت این تعبیر جامعی است که در دل آن خیلی چیزها بود. امام (ع) به دنبال همان کلمه ها و شعارهای اصلی اسلام بودند دنبال این بودند که دین خدا را حاکم کنند دنبال این بودند، امر به معروف کنند، دنبال این بودند که حتی اگر بتوانند حکومتی راه بیندازند بالاخره اگر امام موفق می شدند حکومتی را برپا کنند، مطلوب و درست بود. اساسا با همین سبک و مشی امامت و مدیریت کردند نامه و بیعت گرفتند عده ای از ایشان دعوت کردند، ایشان سفیر فرستادند و دنبال این بودند که ائتلافی در امت اسلامی برای مقابله با یزید راه بیندازند. عاشورا یک نهضت بود، نهضتی بود که به دنبال اهدافی بود و امام (ع) رهبر این نهضت بود. امام همه شرایط رهبری را داشتند و مردم هم بر حسب ظاهر از  ایشان طرفداری داشتند، توافقات قبلی هم نشان می داد بایستی حکومت به ایشان می رسید و بنابراین نمی توان گفت امام هیچ نگاهی به حکومت نداشتند و نمی خواستند حکومتی تشکیل دهند، در عین حال اهداف بالاتری را در نظر قرار داده بودند که اگر حکومت تشکیل دادند توسط آن، امر به معروف و نهی از منکر کنند. بنابراین این حادثه اهداف محدودی نداشت. حادثه عاشورا اهداف گوناگون و توأمانی را دنبال می کرد و درست است که بگوییم امام به دنبال حکومت هم بودند.

* می توان گفت تشکیل حکومت توسط امام حسین(ع) نتیجه مبارزه حضرت با حکومت ظلم و فساد بود؟

علی اکبری: حکومتی که امام حسین(ع) دنبالش بودند از جنس این حکومت هایی که ما مطرح می کنیم نیست. ایشان دنبال قدرت طلبی و دنبا طلبی نبودند. امام به دنبال اسلام و حفظ اسلام بودند یعنی به دنبال نفی آنچه که به نام اسلام مطرح شده و اثبات آنچه که از اسلام فراموش شده بود. ایشان می گفتند که از اسلام دیگر چیزی جز اسم نمانده است بنابراین امام دنبال اسلام و احیای اسلام بودند و دنبال اصلاح گری و عمل مصلحانه بودند. اسلام فقط هم در ظاهر حکومت نیست بلکه فکر مردم هم منحرف شده بود. برداشت های غلطی از تکلیف، مسوولیت و دین پیدا شده بود امام هم می خواستند آنها را برگردانند. امام به دنبال بیدار کردن مردم و دفاع از ارزش ها و احیای ارزش های فراموش شده مثل همین روحیه مقاومت، آزادگی، قیام برای خدا بودند. حتی امام دنبال شهادت هم بودند چون شهادت یکی از برترین و بالاترین ارزش هاست. اینها قابل جمع است کسانی که نگاه عمیق ندارند فکر می کنند مثلا همزمان نمی شود به دنبال شهادت و در عین حال حکومت بود مثلا اگر بگوییم امام دنبال انجام تکلیف و عمل به وظیفه بودند اگر به حکومت رسید تکلیفش  را انجام داده اگر به شهادت رسید باز هم تکلیفش را انجام داده اینها آموزه های دینی است. امام دنبال درس دادن و تعلیم به بشریت بودند و خواستند که بشریت را آگاه کنند دنبال ساقط کردن امویان هم بودند، مقاومتی در مقابل خواسته های دشمن هم داشتند. در واقع عده ای که بین این دو مساله تفاوت قایل هستند، توجه ندارند تفاوت بین انگیزه و انگیخته و منظور و هدف و پیامد و نتیجه است. هدف در واقع انجام یک وظیفه و واجب الهی بود که تاکنون شرایطش در آن زمان به وجود نیامده بود، اگر این هدف را دنبال می کردیم نتیجه آن ممکن بود حکومت، شهادت یا بیدار کردن مردم و امر به معروف باشد ولی هدف اصلی انجام یک وظیفه و تکلیف الهی بود که شرایط آن قبلا وجود نداشت و در زمان امام حسین (ع) شرایطش فراهم شد.

* امام حسین یک جمله مشهوری دارند که می فرمایند «اگر دین ندارید آزاده باشید»، پیامی که به نظر می رسد مخاطب جهانی دارد؛ نگاه امام حسین(ع) به دین و آزادگی را چطور می توان تعریف کرد؟

علی اکبری: یکی از مسایل اساسی این بود که دین پیامبر (ص) که مبتنی بر فطرت انسان بود دچار انحراف شد. امام حسین (ع) برای اینکه دین را به همان جایگاه اصلی خود بازگرداند به بعضی از آموزه های پیشینی و برون دینی که مورد قبول و اقبال همگان است از جمله حریت و آزادی تکیه می کنند. بنابراین سرّ این قضیه این است و الا خود حریت، دستور دین است.”قرآن می فرماید کسی نباید بردگی و بندگی کند کسی را که خدا او را آزاد و حر آفریده است”. آزادی هدیه دین است «لا اکراه فی الدین دین» حتی در پذیرش هم مردم را آزاد می گذارد. دین است که انسان را به معنای واقعی آزاد می کند غیردین دست و پای انسان را می بندد. دین، انسان را حتی از هوا و هوس، خرافه ها، اعتقادات باطل و از تمام انحرافات فکری و از تمام اعمال زشت آزاد می کند. دین، عامل اصلی حریت و آزادی است. امام حسین (ع) حتی در صحنه خود عاشورا می گفتند اگر پایبند به هیچ ارزشی نیستید لااقل به همان شرافت های دوره جاهلی خودتان پایبند باشید. می خواستند فطرت های خفته ای را که در این انسان ها بود بیدار کنند آنها دین عمیقی نداشتند دینشان سطحی، عملی و برگرفته از آموزه ها و برداشت های غلط و تفسیرهای غلط دینی بود.

* اگر بخواهیم همین مسأله آزادی را در جامعه فعلی خودمان بررسی کنیم چطور ارزیابی می کنید و در زمان حال چطور می توان از این مساله بهره برداری کرد؟

علی اکبری: به نظر من هم اکنون همه مردم جهان پیام اصلی عاشورا را دریافت کرده اند. یعنی انقلابی که رخ داد، حریت، آزادی و آزادگی که در ملت ما به وجود آمد به تبع همین حادثه عاشورا بود. ملت ما انقلاب کرد و خود را از بندهای ستمشاهی و همچنین زنجیرها و سیم های استعمار نجات داد این کار امام حسین بود، در واقع این نهضت، حسینی بود و از آموزه های امام حسین شکل گرفت و تداوم پیدا کرد. در دوره دفاع مقدس هم تمام این حادثه، حادثه حسینی بود و امام حسین(ع) بود که در همه صحنه ها ارزش های انقلاب را شکل داد این نهضت در واقع در متن انقلاب اسلامی در شرایط کنونی برای ما در رأس قرار دارد به همین دلیل است که مردم به محرم و صفر خصوصا عاشورا توجه و عنایت ویژه ای دارند. بنابراین ما همیشه از این موضوع بهره برده ایم. انقلاب، ولایت، حکومت و ارزش هایی که در جامعه ما وجود دارد همه برگرفته از نهضت کربلاست. البته این حریت نیاز به یادآوری و به روز رسانی دارد. چراکه آمریکا و غرب می خواهند سلطه خود را دوباره به ما برگرداند این درس حریت امام حسین(ع) است که ما سلطه یزید جدید را نپذیریم و اجازه ندهیم بنی امیه تازه ای شکل بگیرد. آمریکا و غرب به دنبال این هستند که ما را بترسانند اما شجاعت برگرفته از آموزه های امام حسین(ع) به ما می گوید که نباید از آنها ترسید و عقب نشینی کرد. امام حسین(ع) ثابت کرد که اگر مقاومت، صبر و پایداری کنید ولو هزینه بپردازید به حسب ظاهر دستاوردهایش به مراتب سنگین تر و بزرگتر از آن هزینه هایی است که می پردازید. امام حسین(ع) یک نصفه روز مبارزه کرد؟ ولی دستاوردهای آن در طول تاریخ بسیار زیاد است. چه چیزی از دست داد و چه چیزی به دست آورد! باید به مقاومت امام حسین(ع) در این دوره توجه کنیم پای راهی که شروع کرده ایم بایستیم و رها نکنیم. درس خودباوری و اتکاء به توان خود، درس امید به آینده، درس بازی نخوردن دنیا و شیفته نشدن به ظواهر دنیا، روی نیاوردن به اشرافی گری دادند. بالاخره این حادثه نشان داد که ما از چه زاویه هایی ممکن است آسیب ببینیم مراقب باشیم در امت اسلامی کسی نفوذ نکند. نفوذ، درس مهمی است اگر نفوذ نبود مسلم آسیب نمی دید، کوفه سقوط نمی کرد، نفوذ باعث آسیب های زیادی می شود. به مردم خصوصا جوانان توصیه می کنم بخشی از این فرصت محرم و صفر را به مطالعه بپردازند چراکه خود مطالعه یکی از بهترین عزاداری هاست که انسان اولا تاریخ، آثار و تحلیل ها و تفسیرهایی را که از این حادثه ارایه شده است را مطالعه کند. دوم در این حادثه تفکر کند و ببینید خداوند متعال این حادثه را در تاریخ امت اسلامی تعبیه کرد و این حادثه چه پیام هایی را به ما می دهد. حسین فقط این نیست که ما منتظر شفاعتش باشیم حسین ما را بیدار کرده و شفاعت واقعی در واقع توسل به راه و مکتب حسین و مقاومتی است که داشتند توسل به این مکتب و این فکر و این راه همیشه جواب می دهد. نکته سوم این است که این حقایق و معارف دینی را برای دیگران تبیین کنیم و به گوش دیگران هم برسانیم. امام حسین(ع) را به دیگران معرفی کنیم.

انتهای پیام